به گزارش شانا، نفت و گاز در افقی سی ساله محور تامین انرژی جهانی خواهند بود و ایران به عنوان یکی از کانونهای ذخایر انرژی فسیلی در حال و آینده یک عامل تاثیرگذار در بازار انرژی باقی خواهد ماند.
ادامه حیات در عرصهی جهانی رقابتی در گرو فناوری است و مزیتهای نسبی مثل ذخایر نفت و گاز و تواناییهای نیروی تخصصی تنها در پناه عنصری به نام مزیت رقابتی میتوانند اثرگذار باشند و در چرخهی اقتصاد کشورمان ایفای نقش کنند.
واحدهای تحقیقاتی و مراکز پژوهشی میبایست به عنوان یک حلقه از مدیریت فناوری تلقی شوند و در قالب خلق نهادی جدید بارور شوند. نهادی که در بر گیرنده دانشگاهها، مراکز پژوهشی داخل و خارج صنعت نفت و سازندگان صنعتی باشد، تا فناوری را به عنوان یک فرآورده و در یک فرایند تولید کند.
در این چارچوب سرمایهگذاری صنعت نفت از محل منابع داخلی و خارجی برای راهاندازی این نهاد که علاوه بر نیازمندیهای نفت، منافع سایر مشارکتکنندگان را نیز تامین نماید، ضروری است.
عدم تولید داخل فنی متناسب با صنعت نفت کشور ناشی از ضعف ساختار و سازماندهی مناسب برای فناوری بوده است. همچنین زمینهسازی برای کاهش ریسک سرمایهگذاری در بخشهای مختلف صنعت نفت، توسعه همکاری با صاحبان فناوری روز دنیا، توسعه فعالیتهای بخش بالادستی نفت به خارج از کشور و ورود آن به عرصههای رقابت جهانی بهویژه در کشورهای حوزهی خلیج فارس، عمده پیشنهاداتی برای تحقق سند چشمانداز نظام جمهوری اسلامی در بخش، نفت و گاز است.
در این گزارش آمده است، موقعیت جغرافیایی ممتاز ایران در مجاورت با کشورهای نفتخیز، این فرصت را ایجاد کرده است تا با بهرهگیری از توان علمی و فنی و پشتوانهی وسیع عملیاتی خود بتواند فعالیتهای برونمرزی در بخش بالادستی را آغاز کند.
از جمله این فرصتهای پیش رو میتوان به کشور عراق اشاره کرد، به طوری که ارتباطات گسترده فرهنگی و سیاسی و پیوندهای عقیدتی میان دو ملت ایران و عراق و اعلام آمادگی دولتمردان عراقی برای مشارکت ایران در بازسازی و توسعه آن کشور زمینه را برای مشارکت صنعت نفت کشورمان در فعالیتهای بالادستی صنعت نفت عراق مساعد کرده است.
پس از سقوط نظام دیکتاتوری عراق، بحرانهای جدی و پیاپی در زمینههای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، انرژی و ... آن کشور را در بر گرفت و هماکنون نیز ادامه دارد، جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان حامی اصلی مردم عراق هزینههای فراوانی را پرداخته است، از جمله در تامین انرژی عراق از حمل تولیدات داخلی و یا ترانزیت از کشورهای همسایه شمالی در گذشته و حال بیشترین مساعدت را به عمل آورده است.
از آنجایی که ریسک فعالیتهای اکتشاف و تولید در میادین نفت و گاز عراق به مراتب پایینتر از میادین ایران است و از طرفی دولت عراق مصمم است، با سرعت زیاد نسبت به بهرهبرداری از مخازن نفت و گاز خود اقدام کند بتواند منابع مالی کافی را برای تثبیت دولت نوپا و بازسازی کشور تخریب شده خود فراهم سازد و همچنین نیاز شدید دولت عراق به حمایت معنوی ایران برای استقرار امنیت و مهار تروریسم در آن کشور، ضروری است.
بر پایه این گزارش با سازماندهی توان فنی و مهندسی متخصصان ایرانی در قالب بخش دولتی و خصوصی وارد عرصه اکتشاف، تولید، نصب و بهرهبرداری، نگهداری و تعمیرات صنعت نفت و گاز در عراق شده، پایگاهی مستحکم برای کسب تجارب جدید و تلاش برای کسب فناوری از طریق مشارکت با شرکتهای صاحب فناوری فعال در صنعت نفت عراق ایجاد نماییم.
از این رهگذر ضمن تثبیت حضور فنی و تخصصی جمهوری اسلامی ایران در عراق، محمل مناسبی در خارج از کشور نیز برای همکاری با شرکتهای خارجی نفتی خارج از چارچوبهای تحریم فعلی آمریکا علیه ایران و یا تحریمهای شورای امنیت به وجود آمده، سهم مناسب را از بازار نفت عراق در بخش بالادستی به خود اختصاص دهیم.
حضور همهجانبه ایران در ابعاد فرهنگی، تجاری، صنعتی، انرژی و ... میتواند دیپلماسی آمریکا علیه ایران را در عراق ناکام گذارد، رشتههای همکاری بین دو کشور را تحکیم کند.
بر اساس این گزارش که در نشریه اکتشاف و تولید به صورت جامع به آن پرداخته شده است، لازم به ذکر است زمانی که شرکت اینپکس ژاپن تحت فشارهای آمریکا همکاری خود در توسعه میدان نفتی آزادگان را پس از مدتها بحث و مذاکره از 75% به 10% کاهش داد، دولت آن کشور بلافاصله با دعوت از نخست وزیر عراق به توکیو زمینه را برای فعالیت آن شرکت در بخش بالادستی نفت عراق فراهم کرد و در اولین مورد همکاری، قرارداد توسعه یکی از میادین نفتی عراق واقع در حومه بغداد را به خود اختصاص داد.
این گزارش می افزاید، در مورد ایران (داخل کشور) نیز میتوان گفت که بر اساس سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی ابلاغی از طرف مقام معظم رهبری، استخراج و تولید نفت خام و گاز کماکان در حوزهی فعالیتهای دولت جمهوری اسلامی است و قابل واگذاری به بخش خصوصی نیست. بر این اساس بار سنگین فعالیتهای بالادستی نفت کماکان به دوش صنعت نفت باقی میماند.
سیاستهای کلی نظام در مورد انرژی مواردی شامل اتخاذ تدابیر و راهکارهای مناسب برای گسترش اکتشاف نفت و گاز و شناخت بیشتر ذخایر و منابع هیدروکربوری کشور، افزایش ظرفیت تولید صیانت شده نفت متناسب با ذخایر موجود و برخورداری کشور از افزایش قدرت اقتصادی، امنیتی و سیاسی، افزایش ظرفیت تولید گاز، متناسب با حجم ذخایر کشور به منظور تامین مصرف داخلی و حداکثر جایگزینی آن با فراوردههای نفتی و گسترش تحقیقات بنیادی و توسعهای و تربیت نیروی انسانی و تلاش برای ایجاد مراکز جذب و صدور دانش و خدمات فنی است.
همچنین از دیگر سیاست های نظام در بخش انرژی می توان به مهندسی انرژی در سطح بینالملل و ارتقای فناوری در زمینههای منابع و صنایع نفت و گاز و پتروشیمی، انجام تلاش و ایجاد سازماندهی قانونمند برای جذب منابع مالی مورد نیاز (داخلی و خارجی) در توسعه صنایع نفت و گاز در بخشهای مجاز قانونی، بهرهبرداری از موقعیت منطقهای و جغرافیایی کشور برای خرید، فروش و فراوری پالایش و معاوضه و انتقال نفت و گاز منطقه به بازارهای داخلی و جهانی، بهینهسازی مصرف و کاهش شدت انرژی و جایگزینی صادرات فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی به جای صدور نفت خام و گاز طبیعی
صنعت نفت نیز به عنوان محور اصلی اجرای این سیاستها اشاره کرد.
از طرف دیگر ضمن تشدید فضای رقابتی در بازار انرژی توسط تولیدکنندگان عمده نفت و گاز و همچنین احتمال تشدید تحریمها علیه جمهوری اسلامی ایران بهویژه صنعت نفت، ضروری است ارکان تصمیمگیری در سطح کلان کشور با بسیج منابع مالی، انسانی، فناوری و ... برای محوریت دادن به فعالیتهای علمی، پژوهشی و عملیاتی در زمینهی بالادستی نفت در داخل کشور و با جهتگیری همکاریهای منطقهای به ویژه همکاری با کشورهای همسایه که دارای قابلیتهای فراوان همکاری هستند.
زمینه تهدیدات احتمالی کشورهای معاند با جمهوری اسلامی را که عمدتا دارای وابستگی به واردات روزافزون منابع فسیلی انرژی منطقه هستند از بین برود و موضع یک کشور فعال در منطقه (و نه انفعال در برابر تهدیدات) برای جمهوری اسلامی از پایگاه صنعت نفت تثبیت شود.
به عبارت دیگر تنها با حرکت در این چارچوب است که میتوان به تحقق اهداف مندرج در سند چشمانداز جمهوری امیدوار بود و در چشمانداز بیست ساله، ایران کشوری توسعهیافته، با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه با هویت اسلامی و انقلابی، الهامبخش در جهان و با تعامل سازنده و موثر در روابط بینالملل است.
منبع : نشریه اکتشاف و تولید شرکت ملی نفت ایران